Дан эгиндерине экспорттук алымдарды оңдоо, Россиянын айыл чарба министрлиги тарабынан дан эгиндерин ташып чыгаруу үчүн жыйымдарды алып салуу жөнүндө аграрийлердин кайрылуусуна жооп катары, каржылык жүктү толугу менен азайтууга мүмкүндүк бербейт жана агросектордогу учурдагы терс тенденцияларды сактоо жана мамлекеттик колдоонун жаңы дем берүүчү чараларынын жоктугу менен айыл чарба өндүрүүчүлөрүнө толук турукташтыруучу таасирин тийгизбейт, деп эсептейт "Август" АК компаниясынын башкы директору Михаил Данилов. Дан эгиндеринин маржасынын кескин төмөндөшүнүн шартында, компания Россиянын Борбордук бөлүгүндөгү өз чарбаларында жазгы буудай себүү аянттарын оптималдаштыруу боюнча варианттарды карап жатат жана ошол эле учурда дан эгиндерин сатуунун натыйжалуулугун жогорулатуу жана логистикалык инфраструктураны жакшыртуу боюнча аракеттерди күчөтүүдө. Айыл чарба ишканаларын көптөгөн багыттар боюнча чыгымдарды кыскартууга мажбурлаган АӨК чөйрөсүндөгү оор кырдаалга карабастан, 2024 – жылы өсүмдүктөрдү коргоо каражаттарынын (СЗР) рыногун өнүктүрүү болжолу керектөөнүн орточо өсүшүн болжолдойт (жалпысынан алганда-айдоо аянтынын бирдигинде 2-5% га жакын): көпчүлүк аграрийлер пестициддерди сабаттуу колдонуу Айыл чарба продукциясынын өздүк наркын көбөйтпөй, азайтарын түшүнүшөт, ошол эле учурда ата мекендик Өсүмдүк өстүрүүчүлөрдүн СЗР колдонуу көрсөткүчтөрү максималдуу маржаны алуу үчүн оптималдуу деңгээлге жете элек.
Россиялык дыйкандар 2024-жылдын жазгы талаа иштерин рыноктун өтө жагымсыз конъюнктурасында башташат: Айыл чарба өндүрүшүнүн рентабелдүүлүгү минимумга чейин төмөндөшү мүмкүн жана терс тенденцияларды өнүктүрүү агросектор үчүн оор кесепеттерге алып келип, өлкөнүн азык – түлүк коопсуздугун камсыз кылуу үчүн тобокелдиктерди жаратат, - дейт Михаил Данилов.
Ал өз оюн мындайча түшүндүрөт: "мен чагымчыл нерсе деп айтам, бирок ушул кылымдын башында Европаны тойгузган Россияда ачарчылык болушу мүмкүн эместей сезилген, бирок 1921-1922-жылдары ал Уралдан кара деңизге чейин аймакты каптап, миллиондогон адамдардын өмүрүн алган. Бүгүнкү күндө биздин өлкө дүйнөлүк азык – түлүк рыногундагы негизги оюнчу, дан эгиндерин экспорттоочу ири өлкө. Ошол эле учурда ата мекендик өсүмдүк өстүрүүчүлөр оор абалда: продукциянын баасы төмөндөдү, өндүрүштүк чыгымдар кескин өстү, экспорттук чектөөлөрдөн жана экспорттук алымдардан улам рыноктун катышуучулары чоң жоготууларга дуушар болууда. Азыр тармак инерция менен жашап, 2014-жылдан 2022-жылга чейин ошол жылдардагы натыйжалуу мамлекеттик саясаттын аркасында топтолгон потенциалды сарптап, арзан кредиттерге жетүүнү жана достук эмес өлкөлөрдөн айыл чарба импортун чектөөнү камсыз кылууда. Бирок, өзгөргөн шарттарда кырдаал курчуп баратат: баалар төмөн бойдон калууда жана рынокту жөнгө салуунун бүгүнкү механизмдери эки жылдык горизонтто Айыл чарба ишканаларынын массалык банкрот болуу коркунучу өтө жогору".
Түзүлгөн шарттарда Олуттуу ата мекендик айыл чарба товар өндүрүүчүсү болуп саналган "Август" МК (жер банкынын өлчөмү боюнча "Август-Агро" КК консалтинг компаниясынын 29 – жылдагы рейтингине ылайык россиялык агрохолдингдердин арасында 2023-орунду ээлейт) өзүнүн продукт портфелинин бир бөлүгүн маржиналдык өсүмдүктөрдүн пайдасына бөлүштүрүүнү кайра карап чыгууга даяр-биринчи кезекте компаниянын негизги жер активдери топтолгон Татарстан Республикасында. Михаил Данилов мындай дейт: "2024-жылы агроөнөржай өндүрүшүнүн болжолдуу рентабелдүүлүгү кандай болбосун, эгерде дүйнөлүк баалардын өсүшү жана ташып чыгуу алымдарын алып салуу баа түзүүдө пайда болгон терс тенденцияларды басаңдата албаса, өлкөнүн ичинде өткөөл түйүндөрдөн алыс жайгашкан көптөгөн региондордогу өсүмдүктөрдүн көп саны үчүн жалпысынан продукциянын өздүк наркы жана логистиканын наркы өсүмдүк өстүрүүнү пландык-чыгашалуу кылаары азыртадан эле көрүнүп турат. Ал эми дан эгиндери Айыл чарба өндүрүүчүсү үчүн эң аз кызыгуу тизмесинде турат. Бирок, тилекке каршы, ошол эле күздүк дан эгиндерин алмаштыра турган эч нерсе жок: өлкөнүн көптөгөн аймактарында алар гана аз жоготуу менен Кыштоого кепилдик бере алышат. Жазгы буудайга байланыштуу абал башкача: биз агрохолдинг катары аны мүмкүн болушунча алмаштырууга аракет кылабыз. Мында айдоо аянттарынын структурасын өзгөртүү эки миздүү кылыч экени түшүнүктүү: которуштуруп айдоо цикли үч жылдан жети жылга чейин, эртең пландарды кайра карап чыкпоо үчүн бүгүн эмнени өзгөртүү керек? Мисалы, 2023-жылы кант кызылчасы жакшы түшүм берди. Бирок Россиянын айыл чарба министрлиги канттын экспортун чектегени жатат-бул өндүрүүчүлөргө да катуу тийет".
Транспорттук тарифтердин кескин өсүшү жагымсыз баа конъюнктурасын жана айыл чарба продукцияларын экспорттоо боюнча жөнгө салуучу чараларды Олуттуу тереңдетет. "Мисалы, 2023-жылы Татарстандан Новороссийск жана Санкт-Петербургдагы портторго чейин темир жол аркылуу буудайды ташууга кеткен чыгымдар жеринде өндүрүлгөн продукциянын наркынын 50% ын түздү. Мындай кырдаалга жооп катары биз логистикалык инфраструктураны оптималдаштыруу менен алектенүүгө аргасызбыз: өткөөл элеваторлорду курабыз, ички бааларга логистикалык сыйлыкка жана баа түзүүдө кошумча артыкчылыктарга ээ болуу үчүн өзүбүздүн транспортту алабыз", – дейт Михаил Данилов.
Алсак, Татарстан Республикасында "Август" продукцияны жогорку ылдамдыкта жөнөтүү менен эки элеватордук комплексти курат. Зеленодоль районунда бир жолу сактоо кубаттуулугу 112 миң тонна болгон "Свяжск-дан азыктары" элеватору 2024-жылы толук ишке киргизилүүгө даярдалууда. Бугульмина районундагы элеваторду (бир жолку сактоо кубаттуулугу – 100 миң тонна) 2024-2025-жылдары этап-этабы менен ишке киргизүү пландалууда. Эки комплексти тең пайдаланууга берүү жылына бир миллион тоннага чейин айыл чарба продукциясын кабыл алуу жана жөнөтүү мүмкүнчүлүгүн камсыздайт – "Августа" чарбалары жана республиканын башка дыйкандары тарабынан өндүрүлгөн.
Пайданын азайышы жана коромжулардын өсүү шарттарында өсүмдүк өстүрүүчүлөр чыгымдарды оптималдаштырышат, анын ичинде инвестициялык долбоорлорго, техника сатып алууга, татаал жер семирткичтерди сатып алууга чыгымдарды кыскартат. Ошол эле учурда, ак Фирма "Август" бул терс тенденциялардын СЗР рыногуна жайылышын күтпөйт. "Биз пестициддерди колдонуунун потенциалдуу көлөмүн 260-270 миллион га (бир жолу иштетилген аймактарда) баалайбыз. Каржылык кыйынчылыктарга карабастан, дыйкандар коргоо аянтын кыскартпайт, анткени көпчүлүк учурда бул алардын өндүрүшүнүн рентабелдүүлүгүн дагы азайтарын түшүнүшөт. Сздрд туура пайдалануу продукциянын өздүк наркын азайтууга жана айыл чарба өсүмдүктөрүнүн маржиналдуулугун жогорулатууга мүмкүндүк берет, ошол эле учурда бүтүндөй өлкө боюнча пестициддерди колдонуу гектарынан максималдуу маржаны алуу үчүн технологиялык жактан негизделген деңгээлге жете элек", – деп эсептейт Михаил Данилов.
"Август" АК фирмасында СЗР ири өндүрүүчүлөрүнүн баары айыл чарба сезонуна даяр экендигин белгилешет. Компаниянын баалоосу боюнча, толлингди эске алуу менен Россиялык тармактын лидерлери бүгүнкү күндө пестициддерге болгон ички суроо – талаптын дээрлик 3/4 бөлүгүн камсыз кылышат жана ата мекендик өндүрүштөрдүн кубаттуулугун өнүктүрүүнү эске алуу менен биздин өлкөдө көп улуттуу корпорациялардын учурдагы ишмердүүлүгүнүн "күтүү" стратегиясы менен айкалыштырып, рынокто болуу үлүшүн андан ары кайра бөлүштүрүүнү болжолдоого болот - "мультинационалдар"менен сатуу көлөмүн акырындык менен азайтуу менен Россиялык өндүрүүчүлөрдүн сатууларын көбөйтүү.
Азыркы агросезондо СЗРГА баалардын олуттуу олку-солку болушу, эгерде таасир этүүчү заттардын жана коформулянттардын негизги массасы сатып алынганын, жеткирилгенин, ал эми препараттардын олуттуу үлүшү иштетилгенин эске алсак, күмөн. Мындан тышкары, чыгарылган продукцияны дилерлерге жана акыркы колдонуучуларга жеткирүү боюнча келишимдердин артыкчылыктуу бөлүгү түзүлгөн. Рублдин алсырашы же бекемделиши, пестициддерди өндүрүү үчүн активдүү заттардын жана коформулянттардын баасынын кескин өзгөрүшү, албетте, экинчисинин баасын оңдой алат, бирок бул эффект кийинкиге калтырылган мүнөзгө ээ болот жана негизинен 2025-жылдын сезонуна сатып алууларга таасирин тийгизет (учурдагы сезондун ортосунда жана аягында колдонулган, Активдүү ингредиенттерди сатып алуу али бүтө элек).
